Bilim ve Doğa
Uzay ve gökyüzü, depremler ve yanardağlar, hava ve iklim, canlılar, fizik ve kimya: doğanın nasıl işlediğine dair merak edilen soruların sade, kaynaklı cevapları.

Kuantum nedir? Kuantum fiziği nasıl çalışır?
Kuantum mekaniğinin küçük nesnelerin hem parçacık hem dalga gibi davrandığını nasıl açıkladığını ve günlük teknolojilerle bağlantısını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Anita Fors (Chalmers), CC BY-SA 4.0
Işık yılı nedir ve kaç kilometredir?
Işık yılının ne olduğunu, kaç kilometre ettiğini, neden uzaya bakmanın zamanda geriye bakmak olduğunu ve diğer uzaklık birimlerini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA, ESA, P. Oesch (Yale University), G. Brammer (STScI), P. van Dokkum (Yale U, Kamu malı
Pasifik Ateş Çemberi nedir, neden deprem ve yanardağ çok?
Pasifik Ateş Çemberi'nin nerede olduğunu, neden bu kadar çok yanardağ ve deprem görüldüğünü ve dalma-batma zonlarının nasıl çalıştığını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Daniel Läubli, CC BY 3.0
Dünyanın en yüksek dağı hangisi?
Dünyanın en yüksek dağının ölçüte göre değiştiğini; Everest, Chimborazo ve Mauna Kea'yı ve Everest'in nasıl oluştuğunu anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Joe Hastings, CC BY 2.0
Kutup Yıldızı nedir ve nasıl bulunur?
Kutup Yıldızı'nın neden hep kuzeyi gösterdiğini, Büyük Ayı ve Kassiopeia ile nasıl bulunacağını ve neden zamanla değişebileceğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: 0x010C, CC BY-SA 4.0
Dünya kaç yaşında ve bu nasıl biliniyor?
Dünya'nın yaşının 4,54 milyar yıl olarak nasıl hesaplandığını, neden en eski kayaçlardan doğrudan ölçülemediğini ve göktaşlarının rolünü anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: USGS/D. Roddy, Kamu malı
Fosiller nasıl oluşur?
Fosillerin nasıl oluştuğunu, hangi canlıların fosilleşme şansının daha yüksek olduğunu, gövde ve iz fosillerini ve fosilleşme süreçlerini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Tiouraren (Y.-C. Tsai), CC BY-SA 4.0
Gelgit nasıl oluşur?
Gelgitlerin Ay ve Güneş'in kütleçekiminden nasıl oluştuğunu, Ay'ın neden baskın olduğunu ve insan etkisiyle gelgitlerin nasıl değişebildiğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: FoxyOrange, CC BY-SA 3.0
Jüpiter'in Büyük Kırmızı lekesi nedir?
Jüpiter'deki dev fırtına Büyük Kırmızı Leke'nin boyutunu, nasıl döndüğünü, rengine dair bilinenleri ve küçük kardeşi Oval BA'yı anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASABrian0918 at English Wikipedia, Kamu malı
Neptün Güneş Sistemi'nin en rüzgârlı gezegeni mi?
Neptün'ün süpersonik rüzgârlarını, fırtınalarını ve Güneş döngüsüyle bağlantılı bulutlarını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA Hubble, CC BY 2.0
Atmosferin katmanları nelerdir?
Dünya atmosferinin troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer ve ekzosfer katmanlarını, her katmanın özelliklerini ve atmosferin uzayla sınırını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA Earth Observatory, Kamu malı
Elmas nasıl oluşur?
Elmasın yerin derinliklerinde karbondan nasıl oluştuğunu ve volkanik patlamalarla yüzeye nasıl çıktığını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Irene2005, CC BY 2.0
Gece ve gündüz nasıl oluşur?
Gece ve gündüzün Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüyle nasıl oluştuğunu, günün kaç saat sürdüğünü ve eksen eğikliğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Anton Yankovyi, CC BY-SA 4.0
Güneş lekeleri nedir, neden oluşur?
Güneş lekelerinin manyetik alanla nasıl oluştuğunu, neden koyu göründüğünü, yapısını ve 11 yıllık güneş döngüsünü anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA / JAXA, Kamu malı
Kuyruklu yıldızların kuyruğu neden oluşur?
Kuyruklu yıldızların Güneş'e yaklaşırken koma ve iki ayrı kuyruk geliştirmesini, nereden geldiklerini ve nasıl incelendiklerini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: ESA/Rosetta/NAVCAM – CC BY-SA IGO 3.0, CC BY-SA 3.0
Satürn'ün halkaları nelerden oluşur?
Satürn'ün halkalarının buz ve kaya parçalarından nasıl oluştuğunu, adlarını, boşluklarını ve Cassini ile nasıl incelendiğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA / JPL / Space Science Institute, Kamu malı
Süpernova nedir, nasıl olur?
Süpernovanın ne olduğunu, Tür Ia ve Tür II patlamaların nasıl gerçekleştiğini ve patlamadan sonra çekirdeğe ne olduğunu anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: ESA/Hubble, CC BY 4.0
Venüs neden güneş sistemindeki en sıcak gezegen?
Venüs'ün kalın atmosferinin kaçak sera etkisiyle gezegeni nasıl Güneş Sistemi'nin en sıcak yeri yaptığını, Venüs'te günün ve mevsimin nasıl olduğunu anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Joel Kowsky, Kamu malı
Yıldızlar nasıl oluşur?
Yıldızların moleküler bulutlarda nasıl doğduğunu, protostar aşamasını ve nükleer füzyonun başlamasını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Credit: NASA, Jeff Hester, and Paul Scowen (Arizona State University), Kamu malı
Altın nasıl oluşur?
Altının yer kabuğunda damar ve plaser yataklarında nasıl biriktiğini ve atomlarının nerede oluşmuş olabileceğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: PHGCOM, CC BY-SA 3.0
Arılar balı nasıl yapar?
Arıların nektarı toplayıp enzimlerle işleyerek, suyunu buharlaştırarak ve petek gözlerini mühürleyerek bala nasıl dönüştürdüğünü anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Einebillion, CC BY 4.0
Ay'ın karanlık yüzü gerçekten karanlık mı?
Ay'ın uzak yüzünün neden karanlık olmadığını, neden hep aynı yüzünü gördüğümüzü ve iki yüz arasındaki farkı anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Apollo 16 astronauts, Kamu malı
Depremler önceden tahmin edilebilir mi?
Depremlerin neden önceden tahmin edilemediğini, tahmin ile öngörünün farkını ve sözde deprem habercilerinin neden güvenilmez olduğunu anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Z22, CC BY-SA 3.0
Uzayda zaman neden farklı geçer?
Hız ve kütleçekiminin saatleri nasıl etkilediğini, GPS uydularındaki zaman farkını ve kara delik yakınında zamanın yavaşlamasını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA, Kamu malı
Yanardağlar nasıl oluşur, neden patlar?
Yanardağların nerede oluştuğunu, magmanın yüzeye nasıl çıktığını, magmanın akışkanlığının ve gazların püskürme biçimini nasıl etkilediğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Cyrus Read, Kamu malı
Yıldırım aynı yere iki kez düşmez mi?
Yıldırımın aynı yere defalarca düşebildiğini, nereye düşeceğini neyin belirlediğini ve bir şimşeğin nasıl bir olay olduğunu anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Friedrich Haag, CC BY-SA 4.0
Asteroit, göktaşı ve kuyruklu yıldız arasındaki fark nedir?
Asteroitler kayalık, kuyruklu yıldızlar buzludur; meteor atmosferde yanan bir meteoroittir, yere düşen parça ise göktaşıdır (meteorit).
Fotoğraf: NEAR Shoemaker, Kamu malı
DNA nedir ve nasıl çalışır?
DNA'nın neden oluştuğunu, hücrede nasıl paketlendiğini ve talimatlarını proteinlere nasıl çevirdiğini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: geralt, CC0
Dünyanın katmanları nelerdir?
Dünya, kabuk, manto ve çekirdek olmak üzere üç ana katmandan oluşur; çekirdek sıvı bir dış çekirdek ve katı bir iç çekirdeğe ayrılır.
Fotoğraf: Jim D. Griggs, HVO (USGS) staff photographer, Kamu malı
El Niño nedir ve nasıl oluşur?
El Niño ve La Niña'nın Pasifik'teki rüzgâr ve okyanus sıcaklığı değişimlerinden nasıl doğduğunu, ne kadar sürdüğünü ve hava üzerindeki etkilerini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: NASA, Kamu malı
Hortum nasıl oluşur?
Hortumun gök gürültülü fırtınadaki enerjiden, rüzgâr makaslamasından ve süper hücrelerden nasıl doğduğunu; hangi noktaların hâlâ araştırıldığını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Justin1569 at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0
Hücre nedir ve nasıl çalışır?
Hücrenin ne olduğunu, ökaryot ve prokaryot ayrımını ve çekirdek, mitokondri, ribozom gibi bölümlerin görevlerini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Bobjgalindo, CC BY-SA 4.0
Küresel ısınma ve sera etkisi nedir?
Sera etkisinin nasıl çalıştığını, başlıca sera gazlarını ve ısınmanın Güneş'ten gelmediğini gösteren ölçümleri sade anlatım.
Fotoğraf: NASA Earth Observatory, Kamu malı
Mitokondri nedir ve işlevi nedir?
Mitokondrinin hücrede enerji üretimindeki rolünü, yapısını, kendi DNA'sını ve kökenine dair düşünceleri anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Erin Rod, CC BY 4.0
Şimşek ve gök gürültüsü nasıl oluşur?
Şimşek, fırtına bulutunda biriken zıt elektrik yükleri arasındaki fark çok büyüdüğünde havanın yalıtkanlığı çöküp elektrik boşaldığında oluşur.
Fotoğraf: Maxime Raynal from France, CC BY 2.0
Su döngüsü nasıl işler?
Su döngüsü, suyun Güneş'in enerjisi ve yer çekimiyle okyanus, kara, yer altı ve atmosfer arasında hareket edip hâl değiştirmesidir.
Fotoğraf: Peer Lawther from Leeds, United Kingdom, CC BY 2.0
Yağmur nasıl oluşur?
Bulut damlacıklarının nasıl büyüyüp yağmur olarak düştüğünü, buz kristallerinin ve çarpışmaların rolünü ve yağmur damlasının biçimini anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Michal Klajban, CC BY-SA 4.0
Yarasalar kör mü?
Yarasaların kör olmadığını, gözlerinin loş ışıkta nasıl işe yaradığını ve ekolokasyonla görmeyi birlikte nasıl kullandıklarını anlatan sade açıklama.
Fotoğraf: Charles J. Sharp, CC BY-SA 3.0
Ay tutulması nedir ve nasıl olur? Kanlı ay nedir?
Ay tutulması, Dünya'nın gölgesi dolunay evresindeki Ay'a düştüğünde olur; tam tutulmada Ay'ın kızıl görünmesine "Kanlı Ay" da denir.
Fotoğraf: Denis Doukhan, CC0
Bulutlar nasıl oluşur?
Bulutlar, havadaki su buharı soğuyup yoğuştuğunda oluşur; yükselen hava soğur ve su damlacıkları ya da buz kristalleri bulutu meydana getirir.
Fotoğraf: NASA/Expedition 40 crew member, Kamu malı
Deniz suyu neden tuzlu?
Deniz suyundaki tuz ağırlıklı olarak karadaki kayalardan ve deniz tabanındaki açıklıklardan gelir; ortalama tuzluluk binde 35 kadardır.
Çizim: Zolvelo
Gökkuşağı renkleri: Gökkuşağı nasıl oluşur?
Gökkuşağı renkleri, güneş ışığı su damlalarında kırılıp yansıyarak renklerine ayrıldığında oluşur; görmek için güneşin arkanızda olması gerekir.
Fotoğraf: Ralph F. Kresge, Kamu malı
Güneş tutulması nasıl olur?
Güneş tutulması, Ay Dünya ile Güneş'in arasından geçip Güneş'in ışığını engellediğinde olur; Ay Güneş'ten 400 kat küçük ama 400 kat daha yakındır.
Fotoğraf: mostateparks, Kamu malı
Tsunami nedir ve nasıl oluşur?
Tsunami, okyanusun büyük ve ani bir yer değiştirmesinin yol açtığı dalgalardır; en yaygın nedeni okyanus tabanının altındaki büyük depremlerdir.
Çizim: Zolvelo
Kara delik nedir, nasıl oluşur?
Kara delikler çoğu zaman yakıtı biten büyük kütleli bir yıldızın çökmesiyle oluşur; kütle çekimleri ışığın bile kaçamayacağı kadar güçlüdür.
Fotoğraf: NASA/D. Berry, Kamu malı
Kuzey ışıkları (kutup ışıkları) nasıl oluşur?
Güneş'ten gelen parçacıklar Dünya'nın manyetik alanıyla kutuplara yönelir; üst atmosferdeki gazlara çarpınca gökyüzü renklenir.
Fotoğraf: U.S. National Park Service, Kamu malı
Mars neden kırmızı? Kızıl gezegenin rengi
Mars'ı kızıl gösteren, kayalarındaki ve tozundaki paslanmış demir; yeni bir çalışma bu rengin su içeren bir mineralden gelebileceğini öne sürüyor.
Fotoğraf: NASA/JPL, Kamu malı
Mevsimler nasıl oluşur?
Mevsimleri Dünya'nın Güneş'e uzaklığı değil, eğik ekseni belirler: yıl boyunca Güneş'in dik ışınlarını farklı bölgeler alır.
Fotoğraf: Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0
Orionid meteor yağmuru nedir, ne zaman ve nasıl izlenir?
Orionidler Halley kuyruklu yıldızının bıraktığı tozdan oluşur. 2026'da en yoğun gece 21–22 Ekim; gece yarısından sonra karanlık bir yerden izlenir.
Fotoğraf: Brocken Inaglory, CC BY-SA 3.0
Ay evreleri nedir? Ay neden her gece farklı görünür?
Ay evreleri, Ay'ın şekli değiştiği için değil, Güneş'in aydınlattığı yarısını yörüngesinde ilerledikçe farklı açılardan gördüğümüz için oluşur.
Fotoğraf: Todd Williams, CC0
Depremler nasıl oluşur?
Yer kabuğu sürekli hareket eder; levhaların buluştuğu faylarda biriken gerilim boşalınca deprem olur.
Fotoğraf: Ikluft, CC BY-SA 4.0
Mariana Çukuru'nun dibinde ne var?
Mariana Çukuru'nun dibi zifiri karanlık ve soğuk ama cansız değil: okyanusun en derin noktasında amfipodlar, mikroplar ve insanın izleri var.
Fotoğraf: NOAA Okeanos Explorer, Kamu malı
Gökyüzü neden mavi, gün batımı neden kırmızı?
Güneş ışığı bütün renkleri taşır. Hava maviyi her yöne saçar, gün batımında ise geriye çoğunlukla kırmızı kalır.
Fotoğraf: optick, CC BY-SA 2.0