Bilim ve Doğa

Yıldırım aynı yere iki kez düşmez mi?

Hüküm: yanlış

Yıldırım aynı yere iki kez düşmez sözü, kaynakta bir efsane olarak yer alır. Yıldırım sıklıkla aynı yere tekrar tekrar düşer; özellikle uzun, sivri ve yalıtılmış nesnelere. Empire State Binası’na yılda ortalama 23 kez yıldırım düşer.

Yıldırım nereye düşer?

Yıldırımın nereye düşeceğini belirleyen başlıca etkenler yükseklik, sivri şekil ve yalıtılmışlıktır. Metalin bulunması, yıldırımın nereye düşeceği üzerinde hiçbir fark yaratmaz. Ağaç ve dağ gibi yüksek ve yalıtılmış, ama az metal içeren ya da hiç içermeyen doğal nesnelere de yılda birçok kez yıldırım düşer.

Ağacın altında durmak, yıldırım kaynaklı yaralanmaların ikinci büyük nedenidir.

Mor bir gökyüzünde, tek başına duran bir ağacın tepesine inen çatallı yıldırım.
Fotoğraf: Friedrich Haag, CC BY-SA 4.0.

Bir şimşek nasıl bir olaydır?

Bir şimşek çakmasının (flash) tamamı yaklaşık 0,2 saniye sürer. Bir çakma genellikle her biri bir milisaniyeden kısa süren birkaç daha kısa boşalmadan oluşur ve göz bu tekrarlayan olayları ayırt edemez. Bu tek tek boşalmalara vuruş (stroke) denir. Vuruşlar zamanda yeterince ayrılırsa göz onları ayırt edebilir ve şimşek titriyor gibi görünür.

Williams’a göre tipik bir yıldırım birkaç yüz milyon voltluk bir potansiyel farkını aşar. Yıldırım akımı ölçümlerinin çoğu 5.000 ile 20.000 amper arasındadır. 1971’de Apollo 15 fırlatmasından hemen önce olan ünlü bir çakma, rampa kulesine bağlı manyetik bağlantılarla 100.000 amper olarak ölçüldü. Yıldırımın sıcaklığı 15.000-60.000°F arasındadır. Bir vuruş için yıldırım akımı çoğunlukla yaklaşık bir milisaniyede sona erer. Williams’a göre orta şiddette bir gök gürültülü fırtına birkaç yüz megavat elektrik gücü üretir.

Yıldırım ne kadar uzağa düşer?

Yıldırım sıklıkla fırtınanın merkezinden üç milden uzağa, yağmurun ve fırtına bulutunun çok dışına düşer. Açık gökten gelen yıldırımlar fırtınadan 10-15 mil uzağa düşebilir. Ardışık çakmalar arasındaki uzaklığa dair eski veriler 3-4 km derken yeni veriler çakmaların yarısının yaklaşık 9 km arayla olduğunu gösteriyor.

Birçok bulut-yer çakmasının yerde çatallı ya da birden fazla bağlantı noktası vardır. Yıldırımın yere çarptığı noktadan en az 20 metre uzağa yatay olarak ark yaptığı ölçülmüştür. Cape Canaveral’da yıldırımın fırtına örsünde neredeyse 90 mil dışarıya doğru ilerlediği belgelenmiştir.

Dışarıda çömelmek sizi daha güvenli kılmaz. Yere uzanmak, tehlikeli olabilecek zemin akımından etkilenme şansını artırır. Yıldırım kaynaklı yaralanmaların çoğu, insanların yeterince erken barınak aramaması yüzünden olur.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Empire State Binası'na yılda ortalama kaç kez yıldırım düşer?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yaklaşık 23 kez

    Empire State Binası'na yılda ortalama 23 kez yıldırım düşer. Kaynak: weather.gov

  2. Soru 2/3

    Yıldırımın nereye düşeceğini belirleyen başlıca etkenler nelerdir?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yükseklik, sivri şekil ve yalıtılmışlık

    Yıldırımın nereye düşeceğini belirleyen başlıca etkenler yükseklik, sivri şekil ve yalıtılmışlıktır. Kaynak: weather.gov

  3. Soru 3/3

    Bir şimşek çakmasının tamamı yaklaşık ne kadar sürer?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yaklaşık 0,2 saniye

    Bir şimşek çakmasının tamamı yaklaşık 0,2 saniye sürer. Kaynak: hyperphysics.phy-astr.gsu.edu

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. weather.gov, “Lightning Myths”
  2. hyperphysics.phy-astr.gsu.edu, “Lightning”

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.