Yıldızlar nasıl oluşur?
Yıldızlar nedir?
Yıldızlar, çoğunlukla hidrojenden, biraz helyumdan ve az miktarda başka elementlerden oluşan dev sıcak gaz toplarıdır. Samanyolu’nda 100 milyardan fazla yıldız bulunur. Astronomlar, evrenin bir septilyona kadar yıldız içerebileceğini tahmin ediyor. Her yıldızın kendi yaşam döngüsü vardır ve bu döngü birkaç milyon yıldan trilyonlarca yıla kadar sürebilir.
Moleküler bulutlar
Moleküler bulutların kütlesi Güneş’in kütlesinin 1000 katı ile 10 milyon katı arasında değişir ve yüzlerce ışık yılına yayılabilir. Moleküler bulutlar soğuktur ve bu, gazın kümelenerek yoğunluğu yüksek ceplerin oluşmasına yol açar. Bu kümelerin bir kısmı birbiriyle çarpışabilir ya da daha fazla madde toplayabilir; kütleleri büyüdükçe kütleçekim kuvvetleri güçlenir.

Çökme ve protostar
Sonunda kütleçekimi, bu kümelerin bir kısmının çökmesine neden olur. Başlangıçta protostarın enerjisinin çoğu, ilk çökmesinden açığa çıkan ısıdan gelir.
Moleküler bulutlardan yeni oluşmuş yıldız gruplarına genellikle yıldız kümesi denir. Yıldız kümeleriyle dolu moleküler bulutlara ise yıldız yuvası denir. Normal bir yıldız, bir yıldız yuvasındaki toz ve gaz yığınından oluşur. Yüz binlerce yıl boyunca bu yığın kütle kazanır, dönmeye başlar ve ısınır.
Füzyonun başlaması
Yığının çekirdeği milyonlarca dereceye ısındığında nükleer füzyon başlar. Nükleer füzyon enerji açığa çıkarır; bu enerji yıldızı ısıtır ve kütleçekimi altında daha fazla çökmesini önler. Hidrojeni kararlı biçimde helyuma dönüştüren yıldızlara ana kol yıldızı denir. Bu, bir yıldızın yaşamının en uzun evresidir.
Ana kol yıldızları, evrendeki yıldız nüfusunun yaklaşık yüzde 90’ını oluşturur. Güneş, ana kol evresinin kabaca ortasındadır. Güneş 4,6 milyar yaşında bir ana kol yıldızıdır ve bilim insanları onun kırmızı dev olmadan önce yaklaşık 5 milyar yıl daha ana kolda kalmasını bekliyor.
Kütle yıldızın ömrünü belirler
Yıldızın gazı onun yakıtını oluşturur; kütlesi bu yakıtı ne kadar hızlı tükettiğini belirler ve düşük kütleli yıldızlar çok kütleli yıldızlardan daha uzun, daha sönük ve daha soğuk yanar. Çok kütleli yıldızlar, kendi ağırlıkları altında çökmelerini önleyecek enerjiyi üretmek için yakıtı daha yüksek hızla yakmak zorundadır.
Bazı düşük kütleli yıldızlar trilyonlarca yıl parlayacak; bu süre, evrenin şimdiye kadar var olduğu sürenin üzerindedir. Bazı çok kütleli yıldızlar ise yalnızca birkaç milyon yıl yaşayacak.
Kendini sına
Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.
Soru 1/3
Yıldızlar nerelerde oluşur?
Yıldızlar, moleküler bulut adı verilen büyük gaz ve toz bulutlarında oluşur. Kaynak: NASA
Cevabı gör
Doğru cevap: Moleküler bulut denen büyük gaz ve toz bulutlarında
Yıldızlar, moleküler bulut adı verilen büyük gaz ve toz bulutlarında oluşur. Kaynak: NASA
Soru 2/3
Protostarın çekirdeğindeki basınç ve sıcaklık hangi sürece yol açar?
Basınç ve sıcaklık hidrojen çekirdeklerini birleştirip helyum oluşturur; bu sürece nükleer füzyon denir. Kaynak: NASA
Cevabı gör
Doğru cevap: Hidrojen çekirdeklerinin birleşip helyum oluşturması
Basınç ve sıcaklık hidrojen çekirdeklerini birleştirip helyum oluşturur; bu sürece nükleer füzyon denir. Kaynak: NASA
Soru 3/3
Güneş, ana kol evresinin neresindedir?
Güneş, ana kol evresinin kabaca ortasındadır. Kaynak: NASA


