Bilim ve Doğa

Asteroit, göktaşı ve kuyruklu yıldız arasındaki fark nedir?

Asteroit, kuyruklu yıldız ve meteor arasındaki fark nedir?

Asteroitler kayalık, kuyruklu yıldızlar buzludur; meteorlar ise çok daha küçüktür ve gökyüzünde gördüğünüz kayan yıldızlardır.

Asteroit nedir?

Asteroit, Güneş’in çevresinde dönen küçük, kayalık bir cisimdir. Asteroitler bir gezegenden küçüktür ama meteoroit denen çakıl boyutlu cisimlerden büyüktür. Güneş sistemimizdeki asteroitlerin çoğu, Mars ile Jüpiter arasındaki bölge olan ana asteroit kuşağında bulunur.

Asteroitler Güneş sisteminin başka yerlerinde de bulunabilir; örneğin bazıları Güneş çevresinde Dünya’ya yaklaşan bir yörüngede döner. Teleskopla bakıldığında bir asteroit bir ışık noktası gibi görünür. Bazı asteroitler yuvarlak, bazıları uzundur ve bazılarının bir uydusu bile vardır. Asteroitler, Güneş sisteminin ilk günlerinde, yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluştu.

Kuyruklu yıldız nedir?

Kuyruklu yıldızlar da asteroitler gibi Güneş’in çevresinde döner, ama kayadan değil buz ve tozdan oluşur. Bir kuyruklu yıldızın yörüngesi onu Güneş’e doğru götürdükçe buz ve toz buharlaşmaya başlar. Buharlaşan bu buz ve toz kuyruklu yıldızın kuyruğu olur.

Teleskopla bakıldığında bir kuyruklu yıldız bulanık görünür ve/veya bir kuyruğu vardır. Bir kuyruklu yıldızı Dünya’dan çok uzaktayken bile görebilirsiniz.

Siyah arka planda, kraterlerle dolu, gri ve engebeli bir asteroit yüzeyinin yakın çekimi.
Fotoğraf: NEAR Shoemaker, Kamu malı.

Meteoroit nedir?

Meteoroit, bir asteroidin ya da kuyruklu yıldızın küçük bir parçasıdır; genellikle çakıl boyutundadır, ama biraz daha küçük ya da biraz daha büyük olabilir. Meteoroitler çoğu zaman bir çarpışma sonucu ortaya çıkar.

Bir asteroit başka bir asteroide çarptığında asteroitten küçük parçalar kopabilir; bu parçalara meteoroit denir. Meteoroitler kuyruklu yıldızlardan da gelebilir.

Meteoroitler, toz tanelerinden küçük asteroitlere kadar değişen boyutlardaki uzay kayalarıdır. Bu terim yalnızca söz konusu kayalar hâlâ uzaydayken kullanılır. Meteoroitlerin çoğu, başka ve daha büyük cisimlerden kopmuş ya da fırlatılmış parçalardır. Bazıları kuyruklu yıldızlardan, bazıları asteroitlerden, bazıları ise Ay’dan ve başka gezegenlerden bile gelir. Bazı meteoroitler kayalık, bazıları metalik, bazıları da kaya ve metal karışımıdır.

Meteor nedir?

Bir meteoroit Dünya’ya yaklaşıp Dünya’nın atmosferine girdiğinde buna meteor denir. Meteor atmosfere çok yüksek hızla girer; bu yüzden yanar ve kayan yıldız denen bir ışık çizgisi oluşturur.

Bu ışık çizgilerine görünüşleri yüzünden bazen kayan yıldız denir, ama meteorlar aslında yıldız değildir. Meteorlar gökyüzünde ışık çizgisi bıraktığı için bazen kuyruklu yıldızlarla karıştırılır, ama bu ikisi çok farklıdır. Bir meteor gördüğünüzde o, bizim atmosferimizin içindedir.

Bazen meteorlar Venüs’ten bile parlak görünebilir; bunlara ateş topu denir. Bilim insanları, her gün Dünya’ya yaklaşık 48,5 ton (44.000 kilogram) göktaşı maddesinin düştüğünü tahmin ediyor.

Göktaşı (meteorit) nedir?

Bir meteor yanmaktan kurtulup yere düşerse buna meteorit, yani göktaşı denir. Göktaşları genellikle bir çakıl taşı ile bir yumruk arasında bir boyuttadır.

Futbol sahasından küçük uzay kayalarının çoğu Dünya atmosferinde parçalanır. Özgün cismin genellikle yüzde 5’inden azı yere ulaşır.

Dünya’da bulunan göktaşlarının çoğu parçalanmış asteroitlerden gelir; bazıları Mars’tan ya da Ay’dan gelir. Üç ana göktaşı türü vardır: demir, taşlı ve taşlı-demir.

Meteor yağmuru nedir?

Çoğu açık gecede saatte birkaç meteor görülebilir. Meteor sayısı çok daha fazlaysa buna meteor yağmuru denir. Bazı meteor yağmurları, Dünya’nın bir kuyruklu yıldızın (ve birkaç durumda asteroitlerin) bıraktığı tozlu döküntü izinden geçmesiyle her yıl ya da düzenli aralıklarla olur.

Perseid meteor yağmuru her yıl 12 Ağustos dolaylarında zirve yapar. Her Perseid meteoru, 135 yılda bir Güneş’in yanından geçen Swift-Tuttle kuyruklu yıldızının küçük bir parçasıdır. Bu kuyruklu yıldız döküntüsünün çoğu kum tanesi ile bezelye arasında bir büyüklüktedir ve yere ulaşmadan atmosferde yanar.

Bir meteor yağmurundan sonra göktaşı bulmayı beklemeyin: meteor yağmurlarının çoğu, malzemesi oldukça kırılgan olan kuyruklu yıldızlardan gelir.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Asteroitlerin çoğu Güneş sisteminin neresinde bulunur?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında

    Güneş sistemimizdeki asteroitlerin çoğu, Mars ile Jüpiter arasındaki bölge olan ana asteroit kuşağında bulunur. Kaynak: NASA

  2. Soru 2/3

    Kuyruklu yıldızlar neyden oluşur?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Buz ve tozdan

    Kuyruklu yıldızlar da asteroitler gibi Güneş'in çevresinde döner, ama kayadan değil buz ve tozdan oluşur. Kaynak: NASA

  3. Soru 3/3

    Bir meteor yanmaktan kurtulup yere düşerse ne denir?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Meteorit (göktaşı)

    Bir meteor yanmaktan kurtulup yere düşerse buna meteorit, yani göktaşı denir. Kaynak: NASA

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. NASA, “What’s the Difference Between Asteroids, Comets and Meteors? We Asked a NASA Scientist: Episode 16” (2021)
  2. NASA, “Asteroid or Meteor: What's the Difference?” (2021)
  3. NASA, “Meteors and Meteorites: Facts” (2017)

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.