Kaynaklarımız

Son güncelleme:

Zolvelo’daki her bilgi bir kaynağa dayanır. Bu sayfa hangi kaynakları kullandığımızı, onları nasıl seçtiğimizi ve görsellerin lisanslarını nasıl gösterdiğimizi anlatır. Yazıların nasıl hazırlandığı ve kontrol edildiği Yayın İlkeleri ve Yapay Zekâ Kullanımı sayfasında.

Hangi kaynakları kullanıyoruz?

  • Resmî kurumlar: devlet kurumları ve uluslararası kuruluşların sayfaları (ör. NASA, NOAA, USGS gibi bilim kurumları).
  • Üniversiteler: üniversitelerin ve araştırma enstitülerinin yayınları.
  • Bilimsel makaleler: özeti yayımlanmış hakemli çalışmalar (PubMed üzerinden).
  • Önceden incelenip kaynak listemize alınmış bazı bilim, sağlık ve haber yayıncıları.

Sosyal medya, forumlar, blog platformları ve içerik çiftlikleri kaynak olarak kullanılmaz. Vikipedi’yi yalnızca konuyu tanımak ve asıl kaynaklara ulaşmak için okuruz; Vikipedi kaynak gösterilmez ve metni kopyalanmaz.

Kaynakları nasıl seçiyoruz?

  • Önce şartlar: bir siteyi kaynak listemize eklemeden önce kullanım şartlarını ve robots.txt dosyasını (sitenin otomatik okumaya izin verip vermediğini söyleyen dosya) okuruz. Yalnızca ticari olmayan kullanıma izin veren, yapay zekâ araçlarının okumasını yasaklayan ya da şartları okunamayan siteler eklenmez. Ücretli abonelik isteyen siteler de eklenmez.
  • Açılmayan kaynak yok: her kaynak sayfası açılıp okunur. Açılmayan, robots.txt’nin izin vermediği, konu dışı ya da çok kısa sayfa kaynak sayılmaz.
  • Soruyu doğrudan cevaplayan kaynak: konu seçerken, sorunun güvenilir kaynaklarda doğrudan cevaplandığı konuları öne alırız. Kaynaklar soruyu cevaplamıyorsa yazıyı genel bilgiyle doldurmayız; konu bekletilir.
  • Her bilgi kaynağına bağlı: yazıdaki her bilgi cümlesi bir kaynağa dayanır ve kaynaktan birebir kısa bir alıntıyla kontrol edilir. Kaynakta olmayan bilgi yazıya girmez. Kaynak “ilişkili” diyorsa biz “neden olur” yazmayız.
  • Kopyalama yok: kaynakların metnini kendi cümlelerimizle anlatırız. Kaynak sayfalarının metni sitemizde saklanmaz; yalnızca bağlantısını veririz.

Kaynaklar yazıda nasıl gösteriliyor?

Her yazının sonunda Kaynaklar başlığı altında, yazıda kullanılan kaynaklar numaralı bir liste olarak yer alır: yayıncı, kaynağın başlığı (bağlantılı) ve biliniyorsa yayın yılı. Yazıların İngilizce sürümleri Türkçe asılla aynı kaynakları gösterir.

Görseller ve lisansları

Görseller çoğunlukla Wikimedia Commons’tan alınır; sahibi ve lisansı Commons kaydından okunur. Kullandığımız lisanslar:

  • CC0 ve kamu malı: sahibinin hiçbir hak saklı tutmadığı ya da telif hakkı olmayan görseller.
  • CC BY ve CC BY-SA: sahibine atıf yapılarak kullanılabilen görseller.

Ticari olmayan kullanımla (NC) ya da değiştirme yasağıyla (ND) sınırlı görseller kullanılmaz. Her görselin hemen altında sahibi ve lisansı yazar, örneğin “Fotoğraf: [sahip], CC BY-SA 4.0”. Sahibi bilinmeyen görsel kapak olarak kullanılmaz.

Bağlantı paylaşıldığında görünen önizleme görselinde atıf gösterilemez. Bu yüzden önizlemede yalnızca CC0 ya da kamu malı kapak fotoğrafı kullanılır; değilse önizleme fotoğrafsız, yalnızca yazılı bir tasarımdır. Test sonucu kartlarında yalnızca CC0 ya da kendi ürettiğimiz görseller vardır.

Hesaplayıcılar

Bazı yazılarda kendi tarihini ya da sayını girip hesap yapabileceğin araçlar var. Bu hesaplar tarayıcında yapılır, girdiğin bilgi hiçbir yere gönderilmez. Her aracın altındaki “Nasıl hesaplıyoruz?” kutusu yöntemini ve sınırlarını anlatır.

  • Ay evresi (“Doğduğun gün Ay hangi evredeydi?”): açık kaynak astronomy-engine kütüphanesi (MIT lisansı).
  • Gökyüzü takvimi (dolunay ve yeni ay, Ay ve Güneş tutulmaları, ekinoks ve gün dönümleri): aynı astronomy-engine kütüphanesi (MIT lisansı). Bu hesap tarayıcında değil, site derlenirken bir kez yapılır; saatler dakika hassasiyetindedir. Takvimdeki meteor yağmurları hesaplanmaz, tarihleri yazımızın kaynağından alınır.

Bir hata mı gördün?

Kırık bir bağlantı, yanlış bir künye ya da kaynakla uyuşmayan bir bilgi gördüysen bize yaz. Kaynak bağlantılarını düzenli olarak kontrol ediyor, kırılanları düzeltiyoruz.