Deniz suyu neden tuzlu?
Tuz nereden geliyor?
Okyanustaki tuz iki kaynaktan gelir: karadan akan sular ve deniz tabanındaki açıklıklar. Deniz suyunda çözünmüş tuzların başlıca kaynağı karadaki kayalardır. Karaya düşen yağmur suyu hafif asidiktir; bu yüzden kayaları aşındırır. Bu süreç, akarsulara ve sonunda okyanusa taşınan iyonları serbest bırakır.
Çözünmüş iyonların birçoğu okyanustaki canlılar tarafından kullanılır ve sudan çekilir; öbürleri sudan çıkmaz, bu yüzden derişimleri zamanla artar.
Deniz tabanından ve sualtı volkanlarından gelen tuzlar
Okyanus suyu deniz tabanındaki çatlaklara sızar ve Dünya’nın çekirdeğinden gelen magmayla ısınır. Su oksijen, magnezyum ve sülfat kaybetme eğilimindedir; çevresindeki kayalardan demir, çinko ve bakır gibi metalleri alır. Isınan su, deniz tabanındaki bacalardan yanında metalleri taşıyarak dışarı salınır.
Bazı deniz tuzları, mineralleri doğrudan okyanusa bırakan sualtı volkanik patlamalarından gelir. Tuz kubbeleri de okyanusun tuzluluğuna katkıda bulunur. Bu kubbeler, jeolojik zaman ölçeklerinde oluşan büyük tuz birikintileridir ve dünyanın dört yanında yer altında ve deniz altında bulunur.

Hangi tuzlar ağır basar?
Deniz suyundaki en yaygın iki iyon klorür ve sodyumdur; birlikte okyanustaki çözünmüş iyonların yaklaşık yüzde 85’ini oluşturur. Magnezyum ve sülfat ise toplamın yüzde 10’unu oluşturur.
Deniz ne kadar tuzlu?
Dünyadaki suyun çoğu tuzludur; okyanuslar Dünya’nın üstündeki, içindeki ve yukarısındaki bütün suyun yaklaşık yüzde 97’sini oluşturur. Tuzlu su önemli miktarda çözünmüş tuz içerir; bunların en yaygını hepimizin bildiği tuz olan sodyum klorürdür.
Deniz suyundaki tuz derişimi (tuzluluk) sıcaklığa, buharlaşmaya ve yağışa göre değişir. Tuzluluk genellikle ekvatorda ve kutuplarda düşük, orta enlemlerde yüksektir. Ortalama tuzluluk binde 35 kadardır; yani deniz suyunun ağırlığının yaklaşık yüzde 3,5’i çözünmüş tuzlardan gelir.
Deniz suyu neden içilmez?
Deniz suyu içmek insanlar için ölümcül olabilir. İnsanlar küçük miktarlarda tuzu güvenle alabilir, ama deniz suyundaki tuz oranı insan vücudunun işleyebileceğinden çok daha yüksektir. Canlı hücreler vücudun kimyasal dengesini ve tepkimelerini sürdürmek için sodyum klorüre (tuza) bağımlıdır; ama çok fazla sodyum ölümcül olabilir. Günlük beslenmede tuz alırken sıvı da içeriz; sıvılar tuzu seyreltir ve sağlıklı düzeyde tutar.
İnsan böbrekleri yalnızca tuzlu sudan daha az tuzlu idrar yapabilir. Bu yüzden deniz suyu içerek alınan fazla tuzdan kurtulmak için içilenden daha fazla suyu idrarla atmak gerekir. Sonunda kişi giderek daha çok susarken susuzluktan ölür. Ham hâliyle tuzlu su, içme, sulama ve birçok sanayi kullanımı gibi suyun birçok amacı için kullanılamaz.
Kendini sına
Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.
Soru 1/3
Deniz suyunda çözünmüş tuzların başlıca kaynağı nedir?
Deniz suyunda çözünmüş tuzların başlıca kaynağı karadaki kayalardır. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi
Cevabı gör
Doğru cevap: Başlıca kaynak karadaki kayalardır
Deniz suyunda çözünmüş tuzların başlıca kaynağı karadaki kayalardır. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi
Soru 2/3
Deniz suyundaki en yaygın iki iyon hangisidir?
Deniz suyundaki en yaygın iki iyon klorür ve sodyumdur; birlikte okyanustaki çözünmüş iyonların yaklaşık yüzde 85'ini oluşturur. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi
Cevabı gör
Doğru cevap: Klorür ve sodyum
Deniz suyundaki en yaygın iki iyon klorür ve sodyumdur; birlikte okyanustaki çözünmüş iyonların yaklaşık yüzde 85'ini oluşturur. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi
Soru 3/3
Deniz suyunun ağırlığının yaklaşık yüzde kaçı çözünmüş tuzlardan gelir?
Ortalama tuzluluk binde 35 kadardır; yani deniz suyunun ağırlığının yaklaşık yüzde 3,5'i çözünmüş tuzlardan gelir. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi
Cevabı gör
Doğru cevap: Yaklaşık yüzde 3,5
Ortalama tuzluluk binde 35 kadardır; yani deniz suyunun ağırlığının yaklaşık yüzde 3,5'i çözünmüş tuzlardan gelir. Kaynak: NOAA Ulusal Okyanus Servisi


