Bilim ve Doğa

Dünya kaç yaşında ve bu nasıl biliniyor?

Dünya kaç yaşında?

Bu hesaplar Dünya’nın, göktaşlarının ve dolayısıyla Güneş Sistemi’nin yaşını 4,54 milyar yıl olarak veriyor; belirsizlik yüzde 1’den azdır. Bilimsel hesaplar Dünya’nın oluşumunu şu anda yaklaşık 4,6 milyar yıl öncesine yerleştiriyor.

Bu “an”, Dünya’nın bugünkü kütlesine ulaştığı zaman olarak tanımlanabilir.

Yaş neden doğrudan ölçülemiyor?

Bilim insanları Dünya’nın tam yaşını şimdiye kadar doğrudan Dünya kayaçlarından belirlemenin bir yolunu bulamadı. Çünkü Dünya’nın en eski kayaçları levha tektoniği süreciyle geri dönüştürülmüş ve yok edilmiştir.

Şimdiye kadar bulunan en eski Dünya kayaçları, Kanada’nın kuzeybatısında Büyük Köle Gölü yakınındaki Acasta gnaysları (4,03 milyar yıl). Batı Avustralya’da, daha genç tortul kayaçlarda bulunan tek tek zirkon kristallerinin radyometrik yaşı 4,3 milyar yıla kadar çıkar.

En eski kayaçların ve kristallerin yaşı, Dünya’nın en az 4,3 milyar yıllık olduğunu gösterir ama oluşumunun tam yaşını ortaya koymaz.

Yüksekten çekilmiş hava fotoğrafında düz bir arazinin ortasındaki büyük bir krater ve arkasında dağlar görünüyor.
Fotoğraf: USGS/D. Roddy, Kamu malı.

Yaşı nasıl hesaplıyoruz?

Radyometrik yaşlandırma olarak bilinen bu teknikler fiziğe sıkı sıkıya dayanır. Dünya ve Ay kayaçlarının ve göktaşlarının yaşı, kayaçlarda ve minerallerde doğal olarak bulunan uzun ömürlü radyoaktif izotopların bozunmasıyla ölçülür.

Yaşları radyometrik yöntemlerle ölçülmüş, farklı türlerden 70’ten fazla göktaşı vardır. Sonuçlar göktaşlarının ve dolayısıyla Güneş Sistemi’nin 4,53 ile 4,58 milyar yıl önce oluştuğunu gösteriyor.

En eski tarihlenmiş Ay kayaçlarının yaşı 4,4 ile 4,5 milyar yıl arasındadır.

Göreli ve mutlak yaş

Göreli yaşlandırma belirli bir olayın ne zaman gerçekleştiğini ya da ne kadar sürdüğünü söylemez; olayları yalnızca birbirine göre sıraya koyar. Radyometrik yaşlandırma, mutlak yaş elde etmenin en yaygın yöntemidir.

Jeolojik zaman bölümlerine güvenilir sayısal tarihler, ancak 1900’lerin ortasında radyometrik yaşlandırma tekniklerinin ortaya çıkmasıyla verilebildi.

Bu süreyi kavramak

Her saniye bir sayarak ara vermeden bir milyona kadar saymak 11 gün 14 saat sürer. 4,6 milyara kadar saymak ise yaklaşık 147 yıl kesintisiz sayma gerektirir.

Bir yılın bir inç (yaklaşık 2,5 santimetre) uzunluğunda bir iple temsil edildiğini düşünelim. Dünya’nın yaşını temsil eden ip 72.600 mil (116.838 kilometre) uzunluğunda olurdu.

Jeolojik zamanı bir takvim yılına ölçeklersek Dünya 1 Ocak’ta oluşur, bilinen en eski kayaçlar 13 Şubat’ta ve kaydedilmiş ilk yaşam biçimleri 27 Mart’ta ortaya çıkar.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Dünya'nın yaşı için en iyi tahmin nedir?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yaklaşık 4,54 milyar yıl

    Hesaplar Dünya'nın ve Güneş Sistemi'nin yaşını 4,54 milyar yıl olarak veriyor; belirsizlik yüzde 1'den azdır. Kaynak: pubs.usgs.gov

  2. Soru 2/3

    4,6 milyara kadar kesintisiz saymak yaklaşık ne kadar sürer?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yaklaşık 147 yıl

    4,6 milyara kadar saymak yaklaşık 147 yıl kesintisiz sayma gerektirir. Kaynak: nps.gov

  3. Soru 3/3

    Göreli yaşlandırma ne yapar?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Olayları yalnızca birbirine göre sıraya koyar

    Göreli yaşlandırma olayların ne zaman gerçekleştiğini ya da ne kadar sürdüğünü söylemez, yalnızca sıraya koyar. Kaynak: nps.gov

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. pubs.usgs.gov, “Geologic Time: Age of the Earth” (2007)
  2. nps.gov, “Geologic Time - Geology (U.S. National Park Service)” (2024)

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.