Bilim ve Doğa

Bulutlar nasıl oluşur?

Bulut nedir?

Birçok kişi bulutların yalnızca su buharından (gaz) oluştuğunu sanır, ama bu tam olarak doğru değildir. Su buharı görünmezdir ve havada her zaman çevremizdedir. Bulutlar, havanın tutabileceğinden fazla su buharı olduğunda ortaya çıkar.

Su buharı (gaz) yoğuşarak minik su damlacıklarına (sıvı) dönüşür; bulutu görünür kılan bu sudur. Bu damlacıklar o kadar küçüktür ki havada asılı kalır. Su damlacıklarının çapı yalnızca milimetrenin yüzde biri kadardır, ama bulut bunların çok büyük bir topluluğundan oluşur.

Hava yükselince ne olur?

Hava yükseldiğinde soğur; tıpkı bir dağa çıkarken havanın soğuması gibi. Soğuk hava, sıcak hava kadar su buharı tutamaz; bu yüzden hava soğudukça doygun hâle gelir ve içindeki su buharı yoğuşur. Yoğuşma, gazın sıvıya dönüşmesidir; soğuk bir pencerede oluşan buğuya benzer.

Gökyüzünde su buharı sıvıya dönüştüğünde, toz parçacıklarına tutunan çok sayıda minik su damlacığı oluşur. Havada asılı duran bu damlacık topluluğu, gördüğümüz bulut olarak görünür hâle gelir.

Bulut yeterince yüksekteyse ve hava yeterince soğuksa, bulut minik buz kristallerinden oluşur. Buz kristallerinden oluşan bulut ince, tüy gibi bir görünüm verir.

Uzaydan çekilmiş fotoğrafta Dünya’nın eğriliği ve üzerinde dağılmış bulut kümeleri görülüyor.
Fotoğraf: NASA/Expedition 40 crew member, Kamu malı.

Bulut başka nasıl oluşur?

Havaya daha fazla su buharı eklendiğinde de bulut oluşabilir; örneğin bir gölün üzerinden geçen hava nem alabilir.

Hava neden yükselir?

Güneş yeri ısıtır; yer de hemen üstündeki havayı ısıtarak gökyüzünde yukarı doğru yükselmesine neden olur. Bu yolla genellikle kümülüs bulutları oluşur.

Hava bir dağa ya da tepeye doğru giderken içine giremez, bu yüzden arazi boyunca yukarı doğru yükselir. Bu yolla çoğu zaman stratüs bulutları oluşur.

Hava cephesi, sıcak havanın soğuk havayla buluştuğu yerdir. Sıcak hava, soğuk havanın üstüne doğru yükselir. Bu durum, başka bulutların yanında nimbostratüs bulutlarını oluşturur.

Farklı yönlerden birbirine doğru akan hava akımları buluştuklarında yükselmek zorunda kalır. Bu durum kümülüs bulutlarına ve sağanak yağışlı koşullara yol açabilir.

Yüksekte rüzgâr hızındaki ani bir değişiklik, yüzeydeki havayı gökyüzünde yukarı taşıyabilen hava dolaşımları oluşturabilir.

Bulutlar nasıl adlandırılır?

Bulutların türlere ayrılması ilk kez 1802’de Londralı eczacı ve amatör meteorolog Luke Howard tarafından önerildi. Bu sistem bulutları üç ana türe ayırır: stratüs, kümülüs ve sirüs. Howard’ın sınıflaması sonradan genişletildi ve bulutlar 10 ana gruba ayrıldı. Bu gruplar, genellikle atmosferin hangi bölümünde bulunduklarına göre üç düzeye ayrılır.

Stratüs bulutları, tabanı neredeyse düzgün, uzun, alçak ve gri bir katman gibi uzanır. Bulut adlarının çoğu Latinceden gelir.

Stratüs, düz ve katmanlı bulutları anlatır. Kümülüs, yığın gibi yükselmiş, karnabahara benzeyen kabarık bulutları anlatır. Sirüs, yüksekte duran, tüy gibi bulutları anlatır. Nimbus, yağmur getiren bulut anlamına gelir.

Nimbostratüs, düz ve katmanlı olan, yağmur potansiyeli taşıyan bir buluttur.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Bulutun oluşumundaki yoğuşma ne anlama gelir?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Gazın sıvıya dönüşmesi

    Yoğuşma, gazın sıvıya dönüşmesidir; soğuk bir pencerede oluşan buğuya benzer. Kaynak: Met Office

  2. Soru 2/3

    Bulutların türlere ayrılmasıyla ilgili hangisi doğrudur?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Bunu ilk kez Luke Howard önerdi

    Bulutların türlere ayrılması ilk kez 1802'de Londralı eczacı ve amatör meteorolog Luke Howard tarafından önerildi. Kaynak: Met Office

  3. Soru 3/3

    Bulutu oluşturan su damlacıkları için hangisi doğrudur?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Çapları milimetrenin yaklaşık yüzde biri kadardır

    Su damlacıklarının çapı yalnızca milimetrenin yüzde biri kadardır, ama bulut bunların çok büyük bir topluluğundan oluşur. Kaynak: Met Office

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. Met Office, “Clouds”
  2. NASA Glenn Araştırma Merkezi, “Stratiform or Stratus Clouds”

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.