Bilim ve Doğa

Gökyüzü neden mavi, gün batımı neden kırmızı?

Beyaz ışık aslında bir renk karışımı

Güneşten gelen ışık bize beyaz görünür ama içinde mordan kırmızıya kadar bütün renkler vardır. Bu renkleri birbirinden ayıran şey dalga boyudur: mor ve mavinin dalga boyu kısa, kırmızınınki uzundur. Bir prizma bu karışımı ayırdığında gökkuşağını görürüz.

Hava maviyi neden daha çok saçar?

Atmosfer çoğunlukla azot ve oksijen moleküllerinden oluşur. Bu moleküller, ışığın dalga boyundan çok daha küçüktür. Böyle küçük parçacıklara çarpan ışık her yöne dağılır. Bu olaya Rayleigh saçılması denir.

Kısa dalga boyları, uzun dalga boylarından çok daha fazla saçılır. Güneşe bakmadığımız her yönden gözümüze ulaşan ışık, işte bu saçılmış mavi ışıktır.

Peki gökyüzü neden mor değil?

Mor ışığın dalga boyu maviden de kısadır, yani daha da fazla saçılır. Yine de gökyüzünü mor görmeyiz. Bunun iki nedeni var: Güneş ışığında mor, maviye göre daha azdır ve gözümüz maviye daha duyarlıdır.

Beyaz bir yüzeyde duran açık mavi, yarı saydam bir cam taş. Gölgesinin içinde turuncu bir ışık lekesi var.
Mavi bir cam parçası: içinden geçen ışık turuncu görünüyor, cam sanki gün batımındaki gökyüzü gibi davranıyor. Fotoğraf: optick, CC BY-SA 2.0.

Gün batımında renkler neden değişir?

Güneş tepedeyken ışığı atmosferi kısa yoldan geçer. Ufka yaklaştığında ise ışık, havanın çok daha kalın bir katmanını yan yan geçmek zorunda kalır. Bu uzun yolculukta mavi ışık daha çok saçılır; gözümüze turuncu ve kırmızı tonlar ulaşır.

Havadaki toz, kirlilik ya da başka küçük parçacıklar da mavi ışığı saçar; geriye daha saf kırmızı ve sarı ışık kalır. 1883’teki Krakatau patlamasından sonra yıllarca alışılmadık gün batımları görüldü; batan Güneş’in ışığı, dünyanın büyük bölümünde dolaşan sülfürik asit aerosollerinden saçılıyordu.

Bulutlar neden beyaz?

Bulutları oluşturan su damlacıkları, hava moleküllerinden çok daha büyüktür. Büyük parçacıklar bütün renkleri hemen hemen eşit oranda saçar. Renkler yeniden karıştığı için bulutları beyaz ya da gri görürüz.

Mars’ta durum tersine dönüyor

Mars’ın atmosferi çok incedir ve havada asılı ince toz taneleri bulunur. Gündüz gökyüzü turuncu ya da kırmızımsı bir renk alır. Gün batımında ise güneşin çevresi mavimsi görünür. Curiosity gezgini bu mavi gün batımını 2015’te fotoğrafladı.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Mor ışık maviden daha çok saçıldığı hâlde gökyüzü neden mor görünmez?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Gözümüz maviye daha duyarlıdır ve Güneş ışığında mor daha azdır

    Mor ışık daha çok saçılsa da gözümüz maviye daha duyarlıdır ve Güneş ışığında baştan beri daha az mor vardır; bu yüzden gökyüzünü mavi görürüz. Kaynak: Met Office

  2. Soru 2/3

    Gün batımında gökyüzü neden kırmızı ve turuncuya döner?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Işık atmosferin daha kalın bir katmanından geçer ve mavi daha çok saçılır

    Güneş alçakta olduğu için ışığı daha kalın bir atmosfer katmanından geçer. Kısa dalga boylu mavi daha çok saçılır, geriye uzun dalga boylu kırmızı ve turuncu kalır. Kaynak: Met Office

  3. Soru 3/3

    Mars'ta Güneş batarken Güneş'in çevresindeki gökyüzü hangi renge yönelir?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Mavi-gri bir tona

    Dünya'dakinin tersine, Mars'ta gün batarken Güneş'in çevresindeki gökyüzü mavi-gri bir ton almaya başlar. Kaynak: NASA Space Place

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. NASA Space Place, “Why Is the Sky Blue?”
  2. Met Office, “Why the sky is blue and sunsets red”
  3. NASA Science, “Sunset in Mars’ Gale Crater” (2015)
  4. Met Office, “Why are clouds white?”
  5. Smithsonian National Museum of Natural History, “Volcanic Eruption!”

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.