Teknoloji ve Gelecek

Güneş paneli nasıl çalışır?

Güneş hücresi ışığı nasıl elektriğe çevirir?

Fotovoltaik (PV) hücre, yani yaygın adıyla güneş hücresi, güneş ışığını doğrudan elektriğe çeviren, mekanik olmayan bir aygıttır. Güneş ışığı, güneş enerjisi parçacıkları olan fotonlardan oluşur. PV hücre yarı iletken malzemeden yapılır.

Fotonlar hücreye çarptığında yansıyabilir, hücreden geçebilir ya da yarı iletken malzemeye soğurulabilir. Elektrik üretmek için yalnızca soğurulan fotonlar enerji sağlar. Yarı iletken malzeme yeterince güneş enerjisi soğurduğunda atomlarından elektronlar koparılır.

Üretim sırasında hücre yüzeyine uygulanan özel işlem, ön yüzü serbest elektronlara daha açık hâle getirir. Elektronların ön yüze doğru hareketi, hücrenin ön ve arka yüzeyleri arasında elektrik yükü dengesizliği yaratır. Bu dengesizlik, bir pilin eksi ve artı uçlarına benzer bir voltaj potansiyeli yaratır. Hücre üzerindeki iletkenler elektronları toplar; iletkenler pil gibi bir dış yüke bağlanınca devreden elektrik akar.

Hücreden panele ve prize

Tek bir PV hücre yalnızca 1 ya da 2 watt üretebilir; bu, hesap makinesi ya da kol saati gibi küçük işlere yeter. PV hücreler, hava koşullarına dayanıklı bir PV panelde birbirine elektriksel olarak bağlanır. Paneller gruplanıp bir dizi oluşturabilir; bir dizi iki panelden yüzlerce panele kadar olabilir.

PV hücreler doğru akım (DC) elektrik üretir. Elektrik iletim ve dağıtım sistemlerinde neredeyse bütün elektrik alternatif akım (AC) olarak sağlanır. Evirici denen aygıtlar, DC elektriği AC elektriğe çevirir.

PV hücreler ve paneller doğrudan Güneş’e baktıklarında en çok elektriği üretir. Çoğu PV sisteminde paneller sabit konumdadır ve kuzey yarımkürede genellikle doğrudan güneye bakar.

PV sistemleri, elektrik hatlarının bulunmadığı yerlerde de elektrik sağlayabilir. PV sistemleri, Güneş parlamadığı zamanlar için bir pili de şarj edebilir. PV diziler hızla kurulabilir.

Karlı bir arazide, kırmızı çatılı bir ahırın yanında sıra sıra dizilmiş güneş panelleri.
Fotoğraf: Wikideas1, CC0.

Panellerin verimi neye bağlı?

Ticari PV panellerin verimi 1980’lerin ortasında ortalama yüzde 10’un altındaydı, 2015’e kadar yaklaşık yüzde 15’e çıktı ve en gelişmiş modüllerde şimdi yüzde 25’e yaklaşıyor.

2013 tarihli bir çalışmada, Kaliforniya’da yaz kuraklığında 145 gün temizlenmeyen ya da yağmur görmeyen paneller verimlerinin yalnızca yüzde 7,4’ünü kaybetti. Panellerde biriken toz, çıktıyı yalnızca bir ayda yüzde 30’a kadar düşürebilir. Panelleri temizlemek yılda yaklaşık 10 milyar galon su kullanıyor.

Güneş paneli fikri nasıl doğdu?

Fotovoltaik etkiyi 1839’da henüz 19 yaşındaki Fransız bilim insanı Edmond Becquerel keşfetti. 1883’te New Yorklu mucit Charles Fritts, selenyumu ince bir altın tabakasıyla kaplayarak ilk güneş hücresini yaptı. Fritts’in hücresi güneş enerjisini yüzde 1 ila 2 oranında elektriğe çevirdi; modern güneş hücrelerinin çoğu yüzde 15 ila 20 verimle çalışır. Bu ilk hücrelerin nasıl çalıştığını anlamak için Albert Einstein’ın 1905’teki kavrayışı gerekti.

ABD’de Bell Labs’te bilim insanları 1954’te şans eseri bir buluşa imza attı: silikon bileşenler güneş ışığına maruz kalınca elektrik akımı üretmeye başladı. Bell Labs’te yüzde 6 verimli bir silikon güneş hücresi üretildi. Amerikan uydusu Vanguard 1, silikon güneş hücrelerini ilk kullanan uydu oldu ve 1958’de yörüngeye altı güneş paneli taşıdı. 2016’da güneş panelleri watt başına 50 sente düşmüştü ve fiyat hâlâ hızla düşüyordu.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Fotovoltaik hücrede yarı iletken malzeme yeterince güneş enerjisi soğurunca ne olur?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Atomlarından elektronlar koparılır

    Yarı iletken malzeme yeterince güneş enerjisi soğurduğunda atomlarından elektronlar koparılır. Kaynak: eia.gov

  2. Soru 2/3

    Evirici denen aygıtlar PV sistemlerinde ne işe yarar?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: DC elektriği AC elektriğe çevirir

    Evirici denen aygıtlar DC elektriği AC elektriğe çevirir. Kaynak: eia.gov

  3. Soru 3/3

    Fotovoltaik etkiyi 1839'da kim keşfetti?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Edmond Becquerel

    Fotovoltaik etkiyi 1839'da henüz 19 yaşındaki Fransız bilim insanı Edmond Becquerel keşfetti. Kaynak: BBC

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. eia.gov, “Photovoltaics and electricity”
  2. today.ucsd.edu, “Cleaning Solar Panels Often Not Worth the Cost, Engineers at UC San Diego Find”
  3. MIT, “How to clean solar panels without water” (2022)
  4. BBC, “Can solar power shake up the energy market?” (2019)
  5. Smithsonian Magazine, “A Brief History of Solar Panels” (2019)

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.