Teknoloji ve Gelecek

Apollo'nun bilgisayarı nasıl çalışıyordu?

Neden tek bilgisayar?

Boyut, ağırlık ve güç sınırları yüzünden Komuta ve Ay Modülü’nün her biri yalnızca bir bilgisayar taşıyabiliyordu. Hiçbir Apollo yön bulma bilgisayarı, Komuta ya da Ay Modülü’nde, bir görev sırasında donanım arızası yaşamadı.

MIT Enstrümantasyon Laboratuvarı’nın tercihi, bilgisayarı ilk seferde doğru çalışır hâle getirmekti. Laboratuvar, entegre devrenin icat edildiği Fairchild Semiconductor şirketiyle yakın çalıştı. Çipler sıcaklık, titreşim ve kirlenme gibi zorlu koşullarda sınandı. Bir çip sınavdan geçemezse geldiği bütün parti atıldı. MIT yalnızca tek bir çip türünü seçti; böylece onu daha derinlemesine sınama ve üreticinin güvenilir üretim deneyimi biriktirme imkânı doğdu.

Bilgisayarın içi

Bilgisayarın silinebilir belleği (bugünkü RAM) yalnızca 2.048 sözcüktü. Silinebilir bellek çok az olduğundan aynı bellek adresi farklı zamanlarda farklı işler için kullanılıyordu. Bazı bellek konumları yedi farklı işte paylaşılıyordu.

Yazılım, gerçek zamanlı ve çok görevli bir işletim sistemiydi. Sistemde, alçaltma motorunu doğru zamanda çalıştırmak gibi zamana bağlı görevler ve daha az acil işlerle ilgilenen öncelik sıralı işler vardı.

Apollo 11'in Ay Modülü Eagle'ın siyah uzay boşluğunda, inişe hazır hâlde Ay yörüngesindeki görüntüsü
Fotoğraf: NASA, Kamu malı.

Ay’a iniş sırasındaki alarmlar

Apollo 11’in Ay’a inişi sırasında 1201 ve 1202 program alarmları çalıştı. Radar anahtarlarının yanlış ayarlanması yüzünden, aslında var olmayan buluşma radarı verilerini işleyecek işler tekrar tekrar zamanlandı. Bu yüzden bellek ayrılan iş alanları doldu ve 1202 alarmı çaldı.

Alarm her çaldığında bilgisayar yeniden başlatıldı ve alçaltma motorunun yönlendirilmesi gibi önemli işleri yeniden çalıştırdı. MIT yeniden başlatma yeteneğini kapsamlı biçimde sınamıştı; bu yüzden Houston’daki ekip görevin sürebileceğini biliyordu.

Yedekler ve sonrası

NASA, Apollo’nun asıl yön bulma işinin Houston’da, IBM’in ana bilgisayarlarıyla yapılmasını, uzay aracındaki sistemin ise ikincil olmasını şart koştu. Bu kararın doğruluğu, Apollo 13’te Komuta Modülü’nün gücü kesilince anlaşıldı. Ay Modülü’nü yapan Grumman, bilgisayar arızalanırsa devreye girmek üzere küçük bir yedek denetleyici kurulmasında ısrar etti. Bu “İptal Yönlendirme Sistemi” Apollo 10 görevinde başarıyla sınandı ama hiç gerekmedi.

1965’te Fairchild Semiconductor çalışanı Gordon Moore, entegre devrelere daha fazla bileşen sığdırma üzerine bir makale yazdı ve böylece Moore Yasası doğdu. Philco, Apollo bilgisayarlarında kullanılan binlerce entegre devreyi tedarik etti.

Kendini sına

Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.

  1. Soru 1/3

    Apollo bilgisayarının silinebilir (RAM benzeri) belleği kaç sözcüktü?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: 2.048 sözcük

    Bilgisayarın silinebilir belleği yalnızca 2.048 sözcüktü. Kaynak: history.nasa.gov

  2. Soru 2/3

    Ay'a iniş sırasında program alarmı çaldığında bilgisayar ne yaptı?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Yeniden başlayıp alçaltma motorunun yönlendirilmesi gibi önemli işleri sürdürdü

    Bilgisayar yeniden başladı ve alçaltma motorunun yönlendirilmesi gibi önemli işleri sürdürdü. Kaynak: history.nasa.gov

  3. Soru 3/3

    Apollo bilgisayarlarının görev sırasında donanım arızası yaşadığı oldu mu?

    Cevabı gör

    Doğru cevap: Hayır, hiç donanım arızası yaşamadı

    Hiçbir Apollo yön bulma bilgisayarı, Komuta ya da Ay Modülü'nde, bir görev sırasında donanım arızası yaşamadı. Kaynak: airandspace.si.edu

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. airandspace.si.edu, “Apollo Guidance Computer and the First Silicon Chips” (2015)
  2. history.nasa.gov, “Apollo 11 Lunar Surface Journal: Program Alarms”

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.