GPS nedir ve konumumuzu nasıl bulur?
GPS nedir?
GPS (Küresel Konumlama Sistemi), uzay tabanlı bir radyo navigasyon sistemidir. GPS, Dünya’nın yaklaşık 20.200 kilometre yukarısında yörüngede bulunan 31 uydudan oluşur. Uyduların bir bölümü işlevde, geri kalanı yedek olarak kullanılıyor.
Uydular Dünya’nın çevresini günde iki kez dolanır. Yörüngeler, Dünya’nın hemen her noktasından aynı anda en az dört uydunun görülebileceği biçimde düzenlenmiştir. GPS’in standart hizmeti, dünya genelinde kesintisiz olarak ve kullanıcıdan ücret alınmadan herkese sunulur.
GPS’in açılımı nedir? GPS ve GNSS arasındaki fark
GPS, Global Positioning System (Küresel Konumlama Sistemi) adının kısaltmasıdır. GNSS ise Global Navigation Satellite Systems (Küresel Seyrüsefer Uydu Sistemleri) adının kısaltmasıdır; ABD’nin GPS’i bu sistemlerden biridir. GPS dışında da GNSS sistemleri vardır; örneğin Rusya’nın GLONASS’ı ve Avrupa’nın Galileo takımyıldızı.
Konum nasıl hesaplanır?
Uydular sürekli olarak kendi zamanlarını ve Dünya üzerindeki konumlarını içeren sinyaller yayınlar. Mobil cihazınızdaki GPS alıcısı, uydulardan aldığı zaman sinyallerini kendi iç saatiyle karşılaştırır. Birden fazla uydu ışık hızıyla Dünya’ya sinyal gönderir; cihazınız bu sinyalleri, uyduların uzaklığına bağlı olarak biraz farklı zamanlarda alır. Bu zaman farklarından her uydunun uzaklığındaki farklar hesaplanır ve konum belirlenir.
Işık hızını ve sinyallerin ne zaman gönderilip alındığını bilen cihaz, her uyduya olan uzaklığınızı hesaplayabilir. Böylece cihaz boylamınızı, enleminizi ve yüksekliğinizi belirleyebilir. Konumunuzu belirlemek için en az dört uydu gerekir; daha fazlası daha iyidir.
Bu uyduların her birinde birkaç atom saati bulunur. Bu saatler zamanı çok doğru tutar (saniyenin üç milyarda biri içinde) ve yerdeki daha da doğru atom saatleriyle düzenli olarak düzeltilir. Saatlerin eşzamanlanması gerekir, çünkü doğru zaman GPS konum ve navigasyon hizmetlerinin temelidir.

Ne kadar doğru?
Bugünkü GPS konumunuzu yaklaşık 4,9 metre içinde bulabilecek kadar doğrudur. Gelişmiş elektroniğe sahip, ek sinyaller kullanan ve işlemleri sonradan işleyen modern telefonlar GPS hassasiyetini daha da artırabilir. Cihaz enlem, boylam ve yüksekliğinizi hesapladıktan sonra konumunuzu, kullandığınız yazılımı geliştiren şirketin hazırladığı ayrıntılı bir yol haritasının üzerine yerleştirebilir.
GPS nerelerde kullanılır?
GPS arazi ölçümü, arama kurtarma görevleri ve kargo takibi gibi alanlarda da kullanılır. Dünyanın her yerinden görülebilen atom saatleri takımyıldızı sayesinde GPS, uzak noktalar arasında doğru zaman ve frekans sinyallerini karşılaştırmak için de kullanılabilir. Finans piyasasında işlem yapanlar GPS’i işlemlerin zamanlaması ve zaman damgası için kullanır.
GPS, atmosfer ve iyonosfer bilimlerini, jeodezi ve jeodinamiği desteklemek için bir uzaktan algılama aracı olarak da kullanılır. Deniz seviyelerinin ve buzul erimesinin izlenmesinden Dünya’nın yer çekimi alanının ölçülmesine kadar uzanan uygulamaları var.
Kısa tarih
GPS’in kökeni Sputnik dönemine uzanır: bilim insanları uyduyu, Doppler etkisi denen radyo sinyalindeki kaymalardan izleyebiliyordu. Bu fikir, modern GPS’in temel fikri oldu. İlk NAVSTAR uydusu 1978’de fırlatıldı; 24 uydulu sistem 1993’te tam olarak çalışır hale geldi.
Kendini sına
Yazıdan üç soru. Cevabını seç, hemen öğren.
Soru 1/3
Konumunuzu belirlemek için en az kaç uydu gerekir?
Konumunuzu belirlemek için en az dört uydu gerekir; daha fazlası daha iyidir. Kaynak: Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST)
Cevabı gör
Doğru cevap: En az dört
Konumunuzu belirlemek için en az dört uydu gerekir; daha fazlası daha iyidir. Kaynak: Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST)
Soru 2/3
GPS uyduları Dünya'nın çevresini günde kaç kez dolanır?
Uydular Dünya'nın çevresini günde iki kez dolanır. Kaynak: Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST)
Cevabı gör
Doğru cevap: Günde iki kez
Uydular Dünya'nın çevresini günde iki kez dolanır. Kaynak: Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST)
Soru 3/3
İlk NAVSTAR uydusu hangi yıl fırlatıldı?
İlk NAVSTAR uydusu 1978'de fırlatıldı; 24 uydulu sistem 1993'te tam olarak çalışır hale geldi. Kaynak: NASA
Cevabı gör
Doğru cevap: 1978
İlk NAVSTAR uydusu 1978'de fırlatıldı; 24 uydulu sistem 1993'te tam olarak çalışır hale geldi. Kaynak: NASA


