Yaşam

Göz nasıl görür? Gözün yapısı ve görme

Gözün yapıları

Görme organı gözdür; göz, ışığı alıp görüntüye çeviren hafif düzensiz, içi boş bir küre gibidir. Gözü büyütüp içine bakarsak bunun nasıl yapıldığını keşfedebiliriz. Gözün içinde, beynin anlayabileceği bir görüntü oluşturmak için birlikte çalışan çeşitli yapılar vardır. Bunların arasında irisi, yani gözün renkli bölümünü örten kubbe benzeri saydam kornea, onun hemen altındaki mercek ve gözün arkasını kaplayan retina bulunur. Retina, ince ışığa duyarlı doku katmanlarından oluşur.

Işığın gözde yolculuğu

Görme, ışık göz tarafından işlendiğinde ve beyin tarafından yorumlandığında olur. Işık, gözün saydam yüzeyi olan korneadan geçer. Gözün önündeki siyah açıklık olan gözbebeği, gözün içine açılan bir deliktir. Gözbebeği, göze giren ışık miktarını ayarlamak için büyüyüp küçülebilir. Renkli bölüm olan iris aslında gözbebeğinin boyutunu denetleyen bir kastır. Gözün içi jelimsi bir sıvıyla doludur.

Esnek ve saydam bir mercek, ışığı gözün arkasındaki retinaya vuracak biçimde odaklar. Retina ışık enerjisini bir sinir uyarısına çevirir; bu uyarı beyne taşınıp yorumlanır.

Yeşil-kahverengi irisli ve siyah gözbebekli bir insan gözünün yakın çekimi
Fotoğraf: Kamil Saitov, CC BY 4.0.

Görüntü nasıl oluşur?

Işık önce korneadan geçer ve kornea onu mercek üstüne kırar. Işık mercekten geçerken ikinci kez kırılır. Sonunda ışık retinaya ulaşır ve görüntü orada oluşur. Bu çifte kırılma görüntüyü ters çevirip baş aşağı hâle getirir. Hikâye burada bitseydi dünya hep baş aşağı görünürdü. Neyse ki görüntü beyinde yeniden doğru yöne çevrilir. Bunun olabilmesi için görüntünün sinir uyarıları olarak görme sinirinden geçip beynin art kafa lobuna girmesi gerekir.

Gözün şekli ve odak

Gözün şekli, her şeyin odakta kalması için önemlidir. Normal görmede ışık, odak noktası denen bir yerde tam olarak retinaya odaklanır. Göz ne kadar uzunsa, mercekle retina arasındaki mesafe o kadar fazla olur. Ama kornea ve mercek ışığı yine aynı biçimde kırar. Göz normalden uzunsa odak noktası retinanın üzerinde değil, önünde bir yerde olur. Bu durum uzaktaki şeyleri görmeyi zorlaştırır ve uzun gözlü bir kişiye miyop denir.

Hipermetropi bunun tam tersidir: gözün boyu fazla kısadır ve odak noktası retinanın arkasında olur. Bu yüzden yakındaki şeyleri görmek zordur.

Faydalı mıydı?

Kaynaklar

  1. medlineplus.gov, “Seeing”
  2. medlineplus.gov, “Sense of sight: MedlinePlus Medical Encyclopedia Image”

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, editör kontrolünden geçti. Bir hata gördüysen bize yaz.